Yapay Zekâ Çağında Kalkınmanın Şifresi: Nitelikli İnsan Sermayesi

Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün yayımladığı kapsamlı rapor, ekonomik kalkınmada artık yalnızca eğitim süresinin değil; analitik düşünme, problem çözme ve sosyal becerilerin de kritik rol oynadığını ortaya koydu. Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından hazırlanan "Eğitim ve İnsan Sermayesi" raporu, ülkelerin ekonomik büyüme ve refah düzeylerinde eğitimin niteliğinin belirleyici olduğunu ortaya koydu. Rapora göre yapay zekâ ve dijital dönüşümün hız kazandığı günümüzde, bireylerin sahip olduğu bilişsel, sosyal ve duygusal beceriler ekonomik gelişmenin en önemli unsurları arasında yer alıyor. Raporda, küresel ekonomide son yarım yüzyılda önemli bir büyüme yaşandığına dikkat çekildi. Dünya genelinde kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasılanın 1970 yılında 816 dolar seviyesinde olduğu belirtilirken, bu rakamın 2024 yılında 13 bin 631 dolara yükseldiği ifade edildi. Ancak söz konusu refah artışının tüm ülkelerde eşit şekilde gerçekleşmediği ve yüksek gelirli ülkelerin ekonomik üstünlüklerini daha da artırdığı vurgulandı. Yüksek Gelirli Ülkelerde Hizmet Sektörü Öne Çıkıyor Araştırmada ekonomik kalkınmanın yalnızca gelir artışıyla sınırlı olmadığı, üretim yapısındaki dönüşümün de önemli bir gösterge olduğu belirtildi. 2023 verilerine göre yüksek gelir grubundaki ülkelerde hizmet sektörünün ekonomideki payı yüzde 69,1’e ulaşırken, düşük gelirli ülkelerde bu oran yüzde 35,4 seviyesinde kaldı. Tarım sektörünün payı ise yüksek gelirli ekonomilerde yüzde 1,4 olarak ölçülürken, düşük gelirli ülkelerde yüzde 26,3’e kadar çıktı. PISA Başarısı Ekonomik Gücü Destekliyor Raporda OECD’nin PISA verileri üzerinden yapılan analizlere de yer verildi. Son yıllarda güçlü ekonomik performans sergileyen Çin, Singapur, Güney Kore, Polonya ve İrlanda gibi ülkelerin aynı zamanda yüksek PISA başarılarına sahip olduğu belirtildi. Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından geliştirilen "Bilişsel İşgücü Endeksi" de dikkat çeken başlıklar arasında yer aldı. PISA başarı oranları, ortalama eğitim süresi ve beklenen yaşam süresi gibi göstergelerin kullanıldığı endeks ile ülkelerin refah düzeyleri arasında güçlü bir ilişki bulunduğu ifade edildi. Endekste yüksek puan alan ülkelerin kişi başına düşen gelir sıralamalarında da üst basamaklarda yer aldığı kaydedildi. Yapay Zekâ İş Gücü Piyasasını Dönüştürüyor Raporda yapay zekâ, otomasyon ve dijitalleşmenin iş dünyasında köklü değişimlere neden olduğu vurgulandı. Dünya Ekonomik Forumu’nun Future of Jobs raporuna atıfta bulunulan çalışmada, işverenlerin yüzde 44’ünün önümüzdeki beş yıl içinde çalışanlarda aranan temel becerilerin önemli ölçüde değişeceğini öngördüğü belirtildi. Şirketlerin yaklaşık yüzde 60’ının ise çalışanlarına yönelik yeniden beceri kazandırma programlarına ihtiyaç duyduğu ifade edildi. Özellikle veri analistliği, yapay zekâ uzmanlığı, siber güvenlik ve yazılım geliştirme gibi alanlarda istihdamın artmasının beklendiği, buna karşılık rutin veri girişi ve idari görevlerde çalışanların iş kaybı riskiyle karşı karşıya kalabileceği değerlendirildi. Sosyal ve Duygusal Beceriler Başarıda Kritik Rol Oynuyor Araştırmada yalnızca akademik bilginin değil, öz denetim, sorumluluk, iş birliği, merak ve yaratıcılık gibi sosyal ve duygusal becerilerin de başarı üzerinde önemli etkileri bulunduğu belirtildi. OECD verilerine göre başarı motivasyonu, sebat, sorumluluk ve öz denetim gibi beceriler ile akademik performans arasında güçlü bir bağ bulunuyor. Sosyal ve duygusal açıdan gelişmiş öğrencilerin eğitim hayatında daha başarılı olma olasılığının yükseldiği ifade edildi. Raporda ayrıca sosyoekonomik dezavantajların öğrencilerin bu becerileri geliştirmesini olumsuz etkilediğine dikkat çekildi. Türkiye'nin gelecekte daha yüksek refah seviyelerine ulaşabilmesi için eğitim politikalarında bilişsel becerilerin yanı sıra sosyal ve duygusal gelişimi destekleyen uygulamalara daha fazla ağırlık verilmesi gerektiği vurgulandı.